Basın metnini okuyan İnsan Hakları Derneği (İHD) Wan Şube Eşbaşkanı Mehmet Salih Coşkun, kötü muamele, hak ihlalleri ve işkencenin yaşandığı “kuyu tipi” cezaevlerinin kapatılması gerektiğini ifade etti. 

Coşkun şunları dile getirdi "
İşkence, Kötü Muamele ve Hak İhlallerinin Yaşandığı Kuyu Tipi Hapishaneler Kapatılsın!

Türkiye’de hapishaneler, her dönem işkence ve diğer kötü muamele uygulamalarının yoğun olarak yaşandığı mekanlar olmuştur. Kapatılmanın bir tedbirden cezalandırma aracına dönüştürülmesi ile hapishanelerin kapasitesinin aşılması, yer seçimi ve mimarisi dahil fiziksel koşulları kendi başına pek çok hak ihlalinin nesnel zeminini oluşturmaktadır. Özellikle 2005 yılından itibaren her yıl belirgin artışlarla seyreden kapatılma pratikleri, tecridin değişik boyutlarının uygulanmasına cevaz verecek tasarımlarla ihlallerin de derinleşmesine yol açmıştır.

Yeni hapishaneler arasında özellikle 2021 yılından itibaren de “S Tipi Ceza İnfaz Kurumu”, “Y Tipi Ceza İnfaz Kurumu” ve “Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumu” adları altında, bilindiği kadarı ile son verilere göre Y tipi 22 hapishane, yüksek güvenlikli 22 hapishane ve S tipi 7 hapishane olmak üzere toplam 51 yeni tip hapishane kullanıma açılmıştır. 

Mahpusların büyük kısmının tek kişilik hücrelerde çok az kısmının da üç kişilik odalarda tutulduğu bu yeni tip hapishanelerin en belirleyici özelliği, gerek mimari yapıları gerekse de gündelik uygulama rejimi ile tecrit/izolasyon koşullarını daha da ağırlaştırmasıdır. Bilindiği kadarı ile mahpuslar günün en az 22,5 saatini hücrede geçirmekte ve nerede ise “tek başına hücreye kapatılma” düzeyine ulaşan uygulamalar rutine dönüşmektedir.

İnsan Hakları Derneği (İHD) Merkezi Hapishaneler Komisyonu’nun, Y ve S tipi hapishanelere dair hazırladığı raporda, yaşan hak ihlalleri “ayakta sayım, izolasyon, çıplak arama, kötü muamele ve tecrit” olarak özetlenmektedir.
Bu rapora göre; hangi tür suç veya ceza aldığına bakılmadan mahpuslar, İdari ve Gözlem Kurulları’nın kararları neticesinde tekli odalara konulmaktadır. S tipi hapishanelerindeki uygulamaların özelikle insan psikolojisi üzerinde birçok tahribata yol açtığı, şüpheli ölümler, intihar vakaları, işkence ve kötü muamele uygulamalarının çokça yaşandığı yapılan başvurulardan derlenen verilerdir. Bu tip hapishanelerle, mahpusların hem dışarıyla hem de diğer mahpuslarla ilişkilerinin olabildiğince kısıtlandığı, bağlarının kesildiği ve mahpusların hapis hayatlarının mutlak bir tecritle geçmesine sebep olan bir politika olduğu belirtilmektedir.
Bu tür cezaevlerinin sosyal izolasyon, insansızlaştırma ve yalnızlaştırmayı kolaylaştıracak tarzda projelendirildiği görülmektedir. Bunun yanı sıra her hücrenin tek penceresinin olması ve tüm pencerelerin apartman boşluğu gibi tanımlanabilecek tek alana açılıyor olması nedeniyle herhangi bir hücredeki en hafif gürültünün bile tüm hücrelerde duyulması veya yankılanması şeklinde kurgulanmış mimari yapılanma, günün 24 saati gürültüye maruz kalma gibi ciddi bir soruna neden olmaktadır.

Türkiye’de hapishanelere yönelik uygulanan politikalar insanlık onuruyla bağdaşmayan tecrit ve izolasyonu en üst düzeyde amaçlayan politikalar olup, inşa edilen hapishanelerin mimarı yapıları da bu amaca hizmet eder şekilde tasarlanmıştır. Havalandırmaya çıkma sürelerinin kısıtlandığı, havalandırmaya bakan pencerelerin tel örgülerle kapatıldığı ve kuyu tipi olarak adlandırılan yüksek havalandırma boşluklarının adeta gökyüzünü görmeyi engellediği S Tipi, Y Tipi ve Yüksek Güvenlikli Hapishaneler son dönemlerde mahpusların uluslararası sözleşmelerle güvence altına alınan haklarını kullanamadıkları mekânlara dönüşmüştür. Bunun bir sonucu olarak 15 mahpus tarafından Türkiye’nin farklı hapishanelerinde açlık grevi ve ölüm oruçları başlatılmıştır. Bu mahpuslardan biri olan Serkan Onur Yılmaz Antalya Yüksek Güvenlikli Cezaevinde başlattığı ölüm orucunu nakledildiği Bolu F tipi cezaevinde halen sürdürmekte olup 30.10.2025 tarihi itibariyle 354.gününe girmiştir. Benzer şekilde açlık grevinde olan Kırıkkale F Tipi cezaevindeki Ayberk Demirdöğen’in 234.güne, Çorlu Yüksek Güvenlikli Cezaevindeki Fikret Akar’ın 216.güne girmiştir. Temel talepleri kuyu tipi hapishanelerin kapatılması ve buralarda kalan mahpusların diğer hapishanelere sevklerinin gerçekleşmesidir. Ancak ne yazık ki Adalet Bakanlığı tarafından bugüne kadar sorunun çözümüne yönelik herhangi bir somut adım atılmamıştır. Gelinen aşamada Serkan Onur Yılmaz’ın durumunun kritik bir aşamayı geçtiği, el ve ayaklarında uyuşukluk, kuvvet kaybı, yürüyememe gibi ağır sağlık sorunlarının ortaya çıktığı, taleplerin karşılanmaması ve Türkiye’deki kronikleşen hapishaneler sorununun çözümüne yönelik somut adımların atılmaması halinde geçmiş dönemlerde yaşandığı gibi tekrar hapishanelerden cenazelerin çıkmaya başlayacağı kaygısını kamuoyuyla paylaşmak istiyoruz. Ayrıca buradan başta Adalet Bakanlığı olmak üzere devletin yetkili kurumlarına çağrıda bulunuyoruz. Toplumun muhalif kesimlerini sindirmeye yönelik hapishaneler üzerinde uygulanan politikalara derhal son verilmesini, kuyu tipi olarak adlandırılan hapishanelerin kapatılmasını ve mahpusların isteği olan insanlık onuruna yaraşır koşulların bir an önce sağlanmasını talep ediyoruz"